Obejrzeć 20 godzin telewizji w jeden weekend to niebywały wyczyn i właśnie go dokonałam. Dostałam dvd z pierwszą częścią duńskiego serialu "The Killing" ("Forbrydelsen") od Gucia na urodziny. Po włączeniu pierwszej płyty nie było odwrotu... To jak zawiązanie paktu z diabłem, by odnieść się do Fausta, postaci odgrywającej ważną rolę w serialu. Zegar wskazuje godzinę drugą w nocy, potem trzecią, czwartą, a ja naciskam "Play" i wsiąkam w duński świat zbrodni, intryg politycznych i dramatów rodzinnych na kolejną godzinę, o której wiem, że nie będzie ostatnią tego dnia... Zaczęliśmy oglądać serial w piątek wieczorem i pochłonęliśmy cztery godziny. Sobotę spędziliśmy na świeżym powietrzu i w teatrze, ale zaraz po powrocie do domu włączyliśmy telewizor i odeszliśmy od niego dopiero o piątej rano. W niedzielę wstaliśmy przed 12:00, po brunchu zasiedliśmy w piżamach na kanapie i przez kolejne 10 godzin wstawaliśmy z niej tylko na herbatę, obiadokolację i wizyty w łazience. Padliśmy po północy, a mnie przez całą noc śniła się zalana deszczem Kopenhaga nocą.

Takiego maratonu trudno uniknąć, gdy ma się cały sezon "The Killing" na dvd. Nie wyobrażam sobie oglądania go w telewizji (u nas pokazywano go już jakiś rok temu) i konieczności czekania do następnego tygodnia, by dowiedzieć się co dalej. Ale tak spędzały wieczory setki tysięcy Brytyjczyków. Serial okrzyknięto na Wyspach najlepszym serialem roku i nagrodzono w zeszłym roku nagrodą BAFTA w kategorii "International". Na Boże Narodzenie w wielu domach brytyjskich pod choinką znalazły się zgrabne paczuszki skrywające komplet dvd duńskiego serialu. Swetry zwane "Christmas jumpers" (z motywami świątecznymi) wyprzedawane były w mgnieniu oka. Nie każdego stać na oryginalny, biało-czarny model (cena: 280 euro) z Wysp Owczych, który w filmie nosiła Sarah Lund. Nastolatki i dorosłe kobiety przeczesywały sklepy w poszukiwaniu imitacji. Szał ogarnął Brytyjczych na wszystko, co duńskie. Ostatnio nawet kupując pęczek koperku w supermarkecie Waitrose, znalazłam obok karteczkę "Perfect for gravad laks" ("Idealny do gravad laks" - tradycyjne nordyckie danie składające się z surowego łososia z koperkiem i musztardą, w sosie musztardowym, na chrupkim chlebie lub z gotowanymi ziemniakami). W prasie pojawiały się artykuły o inwazji brytyjskich turystów na Danię, Brytyjczycy zajmują drugie miejsce pod względem liczby odwiedzających ten kraj - Duńczycy organizują nawet wycieczki po Kopenhadze "Śladami Sarah Lund", które, choć nie skierowane wyłącznie do Brytyjczyków, przyciągają wyłącznie ich. Brytyjscy turyści zdają się też cieszyć, gdy pogoda odpowiada tej filmowej - deszcz i ziąb tworzą znajomy klimat.

Mózgiem "The Killing" jest Sarah Lund, inspektor policji, grana przez Sophie Gråbøl. Poznajemy ją, gdy spędza ostatni dzień w pracy w biurze duńskiej policji. Następnego dnia ma wyjechać do Szwecji wraz ze swym szwedzkim partnerem i synem. Do biura przychodzi Jan Meyer (Søren Malling), mający zająć jej miejsce. Sprawa zaginięcia młodej dziewczyny, Nanny Birk Larsen, która - jak się szybko okazuje - przed śmiercią była wielokrotnie gwałcona i bita, i która w tajemniczy sposób powiązana jest ze światem polityki, stawia jednak na nogi wszystkich i nie pozwala Lund wyjechać aż do rozwikłania zagadki. Każdy odcinek serialu trwa godzinę i obejmuje jeden dzień. Aż trudno uwierzyć, jak wiele może się wydarzyć w 24 godziny. Pojawiają się nowi podejrzani, odkrywane są nowe tropy, nowe powiązania między postaciami, zatajane są sekrety. Każdy ma coś do ukrycia i nikt nie może liczyć na nikogo. Takie jest zresztą motto serialu "Nie możesz ufać nikomu". W trakcie rozwiązywania zagadki śmierci Nanny Birk Larsen, trwa kampania przedwyborcza na stołek burmistrza miasta. Głównymi kandydatami są Poul Bremmer i Troels Hartmann, którzy także nie mogą uciec od kryminalnej sprawy - oni sami lub ludzie z ich otoczenia są w nią w ten lub inny sposób wplątani. 

Z jednej strony kryminalna zagadka, z drugiej thriller polityczny, ale jest też trzecia strona - rodzinny dramat. Widz obserwuje zmagania rodziny Birk Larsen - rodziców Nanny i ich dwóch małych synków - z powrotem do normalności, gdy wiadomo, że normalność jest sprawą abstrakcyjną w ich sytuacji. Gdy dziewiętnastoletnia córka zostaje torturowana przed śmiercią, a jej morderca nie został schwytany, trudno mówić o udawaniu, jakby nic się nie stało. A jednak zaskoczyło mnie, że po zaledwie dwóch tygodniach od tragedii, gdy matka naturalną siłą rzeczy wciąż przeżywa śmierć swego dziecka, wszyscy naokoło, od psychologa po męża kobiety, mówią jej, że czas pójść naprzód i zakończyć żałobę. Po dwóch tygodniach?! Czyżby żałoba była akceptowana tylko przez kilka pierwszych dni po śmierci? 

Dramat rodzinny rozgrywa się też u samej Lund. Jej partner, będący psychologiem kryminalnym, jej syn i matka nie mogą zrozumieć, że Lund może być tak zaangażowana w rozwiązywanie zagadki, że życie prywatne odsuwa na bok. Ich cierpliwość i tolerowanie jej nieobecności kończy się zaledwie po kilkunastu dniach. Uważam to za niebywałe. Jakby kobiecie nie wolno było mieć ambicji i nie było akceptowane, że ona najzwyczajniej w świecie może być emocjonalnie zaangażowana w sprawę Nanny Birk Larsen. 

Innym duńskim serialem, który oglądałam też niemal bez przerwy, jest dziesięcioodcinkowy "Borgen". Tutaj jednak głównym planem akcji jest siedziba duńskiego parlamentu, a graczami są pani premier, Birgitte Nyborg (Sidse Babett Knudsen), skupieni wokół niej politycy i doradcy. Na drugim planie jest siedziba fikcyjnego kanału telewizji TV1, na trzecim - rodzinny dom Nyborg. Każdy odcinek prezentuje inną sprawę, z którą zmagać się musi Nyborg (mamy prawa mniejszości grenladzkiej, współpracę z amerykańskim rządem, kwestię parytetu w świecie biznesu, problemy ze stworzeniem koalicji, publikację autobiografii byłego polityka, kontakty z dyktatorem fikcyjnego kraju i mnóstwo innych), lecz międzyludzkie relacje rozwijane są przez cały sezon, który obejmuje pierwszy rok po objęciu posady przez Nyborg. Już po obejrzeniu pierwszego odcinka wiedziałam, że muszę obejrzeć serial do końca. "Borgen" zostało wyprodukowane w 2010 roku, czyli kilka lat po "The Killing", a producenci są ci sami. Powtarzają się też aktorzy. Byłach zachwycona mogąc ujrzeć w roli Meyera w "The Killing" aktora znanego z roli szefa kanału TV z "Borgen"; także żonę Meyera gra aktorka znana z drugiego serialu. W drugim sezonie "The Killing" partnera Lund w rozwiązywaniu nowej zagadki kryminalnej gra, jak się dowiedziałam, aktor grający męża Nyborg w "Borgen". Czuję, że nic co duńskie, nie jest mi obce po 30 godzinach obcowania z duńskością w tak krótkim czasie. 

Fenomenalne jest ukazanie kulis świata polityki i szalenie profesjonalnego podejścia do swej pracy ze strony większości postaci, zwłaszcza Nyborg oraz jej spin doctora, Kaspera Juula. Podobnie jest w "The Killing", choć tam twórcy serialu nie pozwalają nam wierzyć we wszystko, co widzimy i słyszymy. Z przyjemnością patrzyłam na funkcjonowanie duńskiej telewizji i znów wielce profesjonalne podejście. Alergia na korupcję, jakiekolwiek przejawy niesprawiedliwości czy dyskryminacji są symptomatyczne dla większości społeczeństwa. Nie wszystkich cechuje tolerancja, liberalne podejście i otwartość, ale brak tolerancji, brak gotowości do akceptacji zmian społecznych i hipokryzja są mocno tępione. Wolność słowa w mediach i konieczność nieskrywania niczego przed obywatelami (w tym wszelkich wydatków, jakie pokrywają podatnicy duńscy) są kwestiami dość oczywistymi. 

"Borgen" jeszcze bardziej niż w "The Killing" wskazuje zmiany społeczne, jakie zaszły na przestrzeni kilkudziesięciu lat w Danii. Seksizm nie jest akceptowany w żadnej postaci, kobiety mają prawo do życia zgodnego ze swoim wyobrażeniem i do realizacji ambicji zawodowych. Aczkolwiek świetnie pokazane jest, że nigdzie nie jest to okupione wyrzeczeniami. Związki Lund z "The Killing" i Nyborg z "Borgen" przeżywają kryzysy właśnie z powodu zawodowych ambicji kobiet (a dokładniej - z powodu niezrozumienia tych ambicji przez mężczyzn), podobnie jest ze śliczną prezenterką telewizyjną z "Borgen", choć ona jeszcze nie ma rodziny i dzieci. Jedyny związek, który przechodzi pomyślnie przez burze to ten, w którym kobieta nie pracuje. Fascynowała mnie kwestia parytetu w świecie biznesu i polityce, która była tematem przewodnim jednego z odcinka "Borgen", oraz podejście do seksualności w społeczeństwie. Zachłannie łykałam wszystkie niuanse i drobnostki - modele życia rodzinnego, warstwę językową (szczególnie sposób zwracania się do drugiej osoby oraz ciągłe użycie słowa "dziękuję", tak podobne do brytyjskiej rzeczywistości), kwestie imigracyjne, które czasem są na pierwszym planie, a czasem ledwo zarysowane są w tle, bycie down to earth (niewywyższanie się, przystępność i życie bez fanfarów) polityków. 

Oba seriale to prawdziwa uczta, którą nie trzeba delektować się powoli. Lepiej zachłannie pożerać dania w dużych ilościach. Wyobrażam sobie, że oglądając "The Killing" po kawałeczku zapomina się mnóstwo szczegółów i łatwiej pogubić się w labiryncie zależności. My musimy teraz zarezerwować sobie któryś weekend w najbliższych miesiącach na drugi sezon z Sarah Lund - już sprawdziłam, że płyty ma moja biblioteka. Żartowałam wczoraj: "Świat może się walić, mógłby być drugi 9/11, a w Europie wybuchnąć III wojna światowa, a my nic byśmy nie wiedzieli, przebywając w deszczowej Kopenhadze". Polecam oba seriale z całego serca.

PS. 1. Anna Maria dobrze pisała też o obu serialach: o "The Killing" można poczytać tutaj, a "Borgen" tutaj.

PS. 2. Nie mam zamiaru oglądać amerykańskiej wersji "The Killing", tak samo jak przywiązana do szwedzkiej trylogii "Millenium", ze szwedzkimi aktorami, nie chcę oglądać amerykańskiego filmu. Parodię plakatu amerykańskiej wersji "The Girl with a Dragon Tatoo" ("Mężczyźni, którzy nienawidzą kobiet") zaprezentował "The Guardian": "The movie you already saw. Now in English. All the rape. No subtitles" ("Film, który już widziałeś. Teraz po angielsku. Jest cały gwałt. Bez napisów"). Otóż to.