Federico García Lorca napisał dramat "The House of Bernarda Alba" w latach 30. ubiegłego wieku i osadził akcję utworu w Andaluzji. Brytyjska reżyserka, Bijan Sheibani, wraz z adaptorką Emily Mann, przeniosła ją z powodzeniem na irańską prowincję. Oglądałam sztukę w moim lokalnym teatrze, Almeida Theatre, i przez półtorej godziny miałam wrażenie, że jestem w Iranie, że czuję upał i napięcie, jakich doświadczają bohaterki.

Już pierwsze sceny wprowadzają w szczególny nastrój. Jesteśmy w irańskiej rezydencji, surowej, o kamiennej podłodze, szarych ścianach i orientalnych lampach, rzucających piękne światło po zmroku. Zza murów dobiega irańska muzyka, lada moment do pokoju wtargnie tłum kobiet w czadorach, które trzeba będzie posadzić na krzesłach, podać im herbatę i wysłuchać ich kondolencji. Umarł bowiem ojciec pięciu córek i mąż Bernardy Alby, matrony o surowych zasadach moralnych i nienagannej prezencji, od tej pory mogącej jako jedyna dyktować warunki, wedle których żyć będzie jej rodzina.

Bernarda Alba, apodyktyczna, niezmiernie piękna kobieta (w tej roli rewelacyjna Shohreh Aghdashloo, znana najlepiej z filmu "Dom z piasku i mgły") zarządza ośmioletnią żałobę. Jedyną, której "domowy areszt" nie obowiązuje, jest najstarsza córka Angustias, dziedzicząca majątek po ojcu i mająca wyjść za mąż za przystojnego Parveza, czego zazdroszczą jej wszystkie siostry. Tak się składa, że wszystkie córki są młodziutkie, pełne energii i nie w głowie im siedzenie w domu. Gdy do wsi przyjeżdżają robotnicy z dalszych rejonów, by pracować w polu, dziewczęta biegną do okien, by dojrzeć choć czubek głowy któregoś z mężczyzn. Cokolwiek dzieje się na ulicy - one pierwsze rwą się do drzwi. Parvez podchodzi wieczorem do okna Angustias, by z nią rozmawiać (taki jest zwyczaj), jednakże, jak dowiadujemy się wraz z rozwojem historii, kusi go najmłodsza i najpiękniejsza z córek, Adela, z którą nawiązuje romans. Dziewczęta aż kipią seksem, choć ich pożądanie daje o sobie znać w różny sposób. Adeli dodaje wdzięku i energii, Elmirze przeciwnie - dziewczyna słabnie i cierpi. Do głosu dochodzą skrywane namiętności sióstr, zazdrość i żółć. Bernarda ślepa i głucha jest na te sygnały dającej o sobie znać natury kobiet, które mają silną potrzebę kochać i być kochanymi. Rozumieją to obie służące, zdroworozsądkowe, ciepłe kobiety, próbujące wytłumaczyć sytuację Bernardzie. Lecz ich argumenty są niczym rzucanie grochem o ścianę. 

W fascynujący sposób ukazana została sytuacja kobiet - zamożnych, młodych, pięknych, uwięzionych we własnym domu i nie mogących wyrwać się ze społecznych konwenansów. Ich próby z góry skazane są na niepowodzenie, albo wywołują litość, albo prowadzą do tragedii. W podobnej sytuacji jest ich babka, siwowłosa kobieta, zamykana przez Bernardę w pokoju, której czasem udaje się wyrwać do salonu i krzyczeć, że pragnie wyjść za mąż. Z punktu widzenia Bernardy można dostrzec, że otaczają ją same histeryczki, łaknące mężczyzn. Nie wiemy dokładnie, jakie ona sama miała doświadczenia z mężem, wnioskować można jednak, iż trzymała go mocno pod pantoflem. Jej seksualność uwięziona została dawno temu - nie bez powodu jej suknie zapięte są na dziesiątki guziczków aż po samą szyję, a jej postura jest wyprostowana, jakby całe ciało zamknięto w gorsecie. Bernarda nie żywi empatii do kobiet bardziej emocjonalnych, nie cechuje jej współczucie. Jest w sztuce scena, gdy ulicą miejscowa ludność ciągnie kobietę-morderczynię swego nieślubnego dziecka, by wkrótce ją ukamieniować. Bernarda, zwykle obojętna na to, co dzieje się za bramą jej posiadłości, wybiega na ulice i przyłącza się żywo do krzyczących nienawistnie: "Zabić ją!". Jej córki z wrzaskiem, zakrywając uszy, biegną do swych pokojów... Trudno oprzeć się wrażeniu, że potępienie przez Bernardę kobiet, nieskrywających swej seksualności, bierze się z zawiści i goryczy, że w jej przypadku pożądanie należy odłożyć do skrzyni, zamknąć ją na klucz, który wrzuci się następnie do studni.

Najciekawsze sceny to te, w których ma się wrażenie, że przyłapało się bohaterki na intymnych czynnościach. Podsłuchiwanie sióstr, gdy plotkują wraz ze służącą, siedząc przy stole i szyjąc wyprawę ślubną dla siostry przywołuje na myśl film "Karmel" Nadine Labaki, czy jeszcze bardziej "Where Do We Go Now?" tej samej reżyserki - złudzenie solidarności kobiecej jest przejmujące. Podobnie intymne sa sceny, w których obserwujemy kilkanaście kobiet, przybyłych do domu Bernardy, by złożyć kondolencje, gdy te zwrócone w stronę Mekki modlą się żarliwie, a zza murów dobiegają słowa adhanu. Wrażenie intymności potęgują także wypowiadane frazy w języku farsi lub arabskim, tak naturalne przecież, zważywszy na miejsce akcji.

W dramacie mężczyźni nigdy nie występują. Wokół nich kręci się życie niemal wszystkich kobiet, oni są powodem chwil szczęścia i tragedii, ale widzowie jedynie słyszą ich głosy, nie widzą zaś nigdy ich twarzy czy sylwetek, uwięzieni w czterech ścianach domu jeszcze bardziej niż córki Bernardy Alby. Przeniesienie sztuki do Iranu było świetnym posunięciem. Nie dość, że cała historia zyskuje uniwersalny wymiar - represja seksualności kobiet wciąż ma miejsce w wielu społecznościach na świecie - to symbolika, obecna w dramacie, zyskuje nowy wymiar. Zielona sukienka, którą zakłada jedna z sióstr, wychodząc na ulicę dziś nasuwa na myśl obecność kobiet w protestach ulicznych w Iranie, gdzie zielony był kolorem rewolucji. 

Przepiękna wizualnie sztuka, aktorstwo na najwyższym poziomie, wciągająca historia i cudownie oddana atmosfera opresji - czego chcieć więcej?